Dự án A4P: TS có nhận định thế nào về vai trò của Khoa học trong việc bảo tồn các giống cây trồng phục vụ cho an ninh lương thực?

TS. Nguyễn Mai Phương: Khoa học đóng vai trò then chốt trong bảo tồn giống cây trồng, đảm bảo an ninh lương thực trước biến đổi khí hậu và suy thoái tài nguyên. Nghiên cứu khoa học giúp xác định, lưu giữ và phục hồi nguồn gen quý, bảo vệ đa dạng sinh học và duy trì giống bản địa. Với khoai sọ nương Trạm Tấu, khoa học hỗ trợ chọn lọc, bảo tồn giống chất lượng cao và tối ưu hóa quy trình canh tác. Kết hợp nghiên cứu khoa học với tri thức bản địa giúp duy trì những đặc tính quý như hương vị đặc trưng, giá trị dinh dưỡng và khả năng thích nghi. Những nỗ lực này không chỉ bảo vệ nguồn gen mà còn tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.

Dự án A4P: TS có thể chia sẻ thêm quan điểm của mình với bạn đọc về yếu tố Đồng sáng tạo - chia sẻ tri thức trong Nông nghiệp Sinh thái?

TS Nguyễn Mai Phương: Đồng sáng tạo và chia sẻ tri thức là yếu tố cốt lõi của Nông nghiệp Sinh thái, giúp kết nối tri thức bản địa với khoa học kỹ thuật để phát triển hệ thống canh tác bền vững. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa tri thức bản địa và tập quán truyền thống để tối ưu hóa quá trình này.

Tri thức bản địa là những hiểu biết được tích lũy qua nhiều thế hệ, giúp cộng đồng thích nghi với điều kiện địa phương, gắn với môi trường sinh thái và văn hóa của họ.

Tập quán truyền thống là những phương thức canh tác được duy trì theo thời gian, nhưng có thể không còn phù hợp. Ví dụ, đốt nương làm rẫy từng hữu ích nhưng nay có thể làm mất đa dạng sinh học và tăng phát thải khí nhà kính.

Việc kết hợp tri thức bản địa với khoa học – như chọn lọc giống nguyên chủng, điều chỉnh quy trình luân canh theo dinh dưỡng đất, bón phân hợp lý, trồng xen các cây họ đậu làm tăng dinh dưỡng đất – không chỉ giúp duy trì giá trị truyền thống mà còn nâng cao năng suất, giảm thiểu tác động môi trường và tăng khả năng thích ứng với điều kiện thời tiết cực đoan.

Đồng sáng tạo không chỉ giúp nông dân tiếp cận các giải pháp khoa học phù hợp với điều kiện địa phương, mà còn giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về thực tế sản xuất, từ đó điều chỉnh công nghệ và quy trình canh tác theo cách tôn trọng tri thức bản địa. Theo cách tiếp cận 13 nguyên tố nông nghiệp sinh thái của Nhóm chuyên gia cấp cao về an ninh lương thực và dinh dưỡng cố vấn cho Ủy ban An ninh Lương thực Thế giới, sự kết hợp giữa tri thức truyền thống, tri thức bản địa và khoa học kỹ thuật chính là chìa khóa để xây dựng một nền nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, và cải thiện hệ sinh thái, đồng thời duy trì bản sắc văn hóa địa phương.

Xin cảm ơn Tiến sĩ./.